. . .

Evrópusambandið er meira en bara efnahagssamstarf og innri markaður. Íbúar aðildarríkja ESB, sem telja um hálfan milljarð, eru ekki aðeins neytendur heldur einnig borgarar sem eiga að geta notið öryggis, frelsis og borgaralegra réttinda alls staðar innan ESB. Þróun innri markaðarins og ýmsar ytri áskoranir eins og aukin hætta af hryðjuverkastarfsemi, alþjóðleg glæpastarfsemi og aukinn straumur ólöglegra innflytja hafa knúið Evrópusambandslöndin til aukins samstarf á sviði innanríkis- og dómsmála.

Samstarf aðildarlandanna á sviði innanríkis- og dómsmála var lengst af í formi hefðbundins milliríkjasamstarfs utan stofnanaramma ESB. Með Amsterdam-sáttmálanum árið 1999 varð breyting á þessu og mikilvægir þættir í málaflokkunum voru færðir í fyrstu stoð sambandsins. Helsta einkenni þeirrar stoðar eru að innan hennar fara stofnanir ESB með yfirþjóðlegt vald og framkvæmdastjórn ESB hefur frumkvæðisrétt að nýrri löggjöf. Þeir þættir sem eftir urðu í þriðju stoð sambandsins lutu eftir sem áður lögmálum hefðbundins milliríkjasamstarf þar sem ákvarðanir eru teknar með einróma samþykki.

Efnissvið 1. og 3. stoðar

Meðal þeirra efnisþátta sem heyra undir 1. stoðina eru málefni innflytjenda og hælisleitenda, réttarsamvinna á sviði einkamála (t.d. gagnkvæm viðurkenning dóma og úrskurða milli aðildarríkjanna) og málefni er tengjast markmiði ESB að skapa eitt svæði frelsis, öryggis og réttlætis.

Undir 3. stoðina falla efnisþættir sem tengjast samvinnu lögreglu og tollayfirvalda milli landa. Er í því sambandi lögð áhersla á baráttu gegn skipulagðri glæpastarfsemi, hryðjuverkum, fíkniefnum, mansali og afbrotum gegn börnum. Hér gegnir Evrópulögreglan (Europol) mikilvægu hlutverki í að vera lögregluyfirvöldum í aðildarlöndunum til aðstoðar. Einnig falla undir 3. stoðina málefni er snúa að samvinnu á sviði réttaraðstoðar í sakamálum og á sviði refsilöggjafar vegna afbrotastarfsemi, hryðjuverka og fíkniefna.

Samstarf Íslands og ESB á sviði dóms- og innanríkismála

EEE-samningurinn nær ekki til dóms- og innanríkismála. Samstarf Íslands og ESB á þessu sviði byggir á Schengen-samstarfinu.