Sjávarútvegur

Sameiginleg sjávarútvegsstefna aðildarríka ESB leit formlega dagsins ljós árið 1983. Hana má rekja til alþjóðlegrar þróunar á 8. áratugnum þegar ríki færðu út landhelgi sína í 200 mílur. Þar sem fiskur virðir ekki landhelgi ríkja, var í raun um að ræða sameiginlega auðlind sem ESB ríki sammæltust um að stjórna sameiginlega.

Sjávarútvegsstefnunni var komið á fót til að stuðla að skynsamlegri og sjálfbærri nýtingu fiskistofna í sátt við vistkerfi hafsins og tryggja um leið hagsmuni sjómanna og neytenda. Helstu stoðirnar í sjávarútvegsstefnunni eru eftirifarandi:

· Jafn aðgangur. Reglan um jafnan aðgang er til komin vegna ákvæðis í stofnsáttmála ESB sem bannar mismunun á grundvelli þjóðernis. Að allir borgarar ESB njóti sömu réttinda, hafi jafnan rétt til búsetu, menntunar og vinnu hvar sem er innan ESB er ein af grundvallarreglum sambandsins. Í sjávarútvegi birtist reglan um jafnan aðgang t.d. í frelsi borgara ESB ríkja til að fjárfesta í sjávarútvegi hvar sem er innan sambandsins. Samkvæmt þessari reglu ættu fiskveiðiskip ESB að hafa rétt til veiða allstaðar innan sambandsins. Í reynd er hinsvegar ekki um jafnan aðgang að lögsögu ESB ríkja að ræða því til að geta veitt þarf kvóta og um skiptingu á kvóta gildir reglan um hlutfallslegan stöðugleika.

· Skipting veiðiheimilda. Ákvarðanir um heildarafla á miðum ESB ríkja og skiptingu í landskvóta eru teknar sameiginlega af fulltrúum aðildarríkjanna í ráðherraráði ESB að fengnum tillögum frá framkvæmdastjórn ESB. Þetta á við um veiðar innan 200 mílna efnahagslögsögu, að undanskildum veiðum innan 12 mílna lögsögu en þar eru veiðar á forræði hvers ríkis. Við ákvörðun á aflamagni er stuðst við tillögur vísindamanna. Við skiptingu í landskvóta er farið eftir reglunni um hlutfallslegan stöðugleika en hún felur í sér að kvóti innan 200 mílna lögsögu tiltekins lands er skipt eftir sögulegri veiðireynslu og efnahagslegu mikilvægi fiskveiða fyrir viðkomandi land. Hvert ríki úthlutar síðan sínum kvóta eftir sínu eigin úthlutunarkerfi og ber ábyrgð á eftirliti með veiðum innan sinnar lögsögu.

· Markaðsskipulag sem er ætlað að stuðla að því að sómasamlegri afkomu sjómanna og tryggja aðgang neytenda að sjávarafurðum á sanngjörnu verði.

· Styrkjakerfi til að ná fram betra jafnvægi milli afkastagetu flotans og verndun fiskistofna, t.d. með því að stuðla að úreldingu eða endurbótum á skipum og búnaði.

· Samskipti við ríki utan ESB. Framkvæmdastjórn ESB fer með samskipti og samningsgerð í umboði aðildarríkjanna við ríki utan ESB. Það felur t.d. í sér samninga um veiðar úr flökkustofnum og á alþjóðlegum hafssvæðum og alþjóðlegar verndunaraðgerðir.

Ákvarðanir í sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni eru teknar í ráðherraráði ESB þar sem ráðherrar aðildarríkjanna eiga sæti. Veginn meirihluta (73,9% atkvæða) þarf til að ákvarðanir séu samþykktar. Ráðherraráðið tekur ákvarðanir að fengnum tillögum frá framkvæmdastjórn ESB og áliti frá Evrópuþinginu.

ESB er stærsti markaður í heimi fyrir fiskafurðir og samtals eru ESB ríki í öðru sæti á eftir Kína hvað varðar framleiðslu á sjávarfangi (af ESB ríkjum framleiða Danmörk og Spánn mest). Sjávarútvegur er hins vegar ekki ein af veigamestu atvinnugreinum í Evrópu efnahagslega séð, þó hún hafi nokkurt svæðabundið efnahagslegt og pólitískt vægi. Einungis um hálf milljón manna hafa beina atvinnu af sjávarútvegi í ríkjum ESB og sjávarútvegur er innan við 1% af landsframleiðslu ESB.

EES samningurinn felur ekki í sér aðild EFTA/EES ríkjanna að sjávarútvegsstefnu ESB. Aftur á móti gilda samræmdar reglur ESB um heilbrigði og hollustu við framleiðslu á sjávarafurðum, á EES svæðinu öllu. Þær reglur ná til að mynda til aflameðferðar, framleiðslu og búnaðar í fiskiskipum.

Í tengslum við gerð EES samningsins, var gengið frá tvíhliða samkomulagi milli Íslands og ESB þess efnis að Ísland fengi tollfrelsi fyrir yfir 90% sjávarafurða inn á markað ESB. Einnig var samið um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum þannig að ESB fengi að veiða 3.000 tonn af karfa við Ísland og á móti fengju Íslendingar að veiða 30.000 tonn af loðnu í grænlenskri lögsögu.

Íslendingar hafa samkvæmt EES samningnum heimild til að koma í veg fyrir að ríkisborgarar ESB ríkja fjárfesti í íslenskum sjávarútvegi.

ESB er mikilvægasti markaður Íslendinga fyrir útflutning á sjávarafurðum. Árið 2006 voru sjávarafurðir tæp 60% af útflutningi Íslendinga og um tveir þriðju verðmæti þess fór á markað í ESB.